|
Sabiha Gökçen (22 Mart 1913, Bursa - 22
Mart 2001, Ankara), Dünya'nın ilk kadın savaş
pilotu ve ilk
Türk kadın pilottur. Atatürk’ün manevi kızıdır.
Bursa Vilayet Başkatibi Hafız Mustafa İzzet Bey ile Hayriye Hanım’ın
kızları Sabiha, 22 Mart 1913’te Bursa’da dünyaya geldi. Anne ve
babasını küçük yaşta kaybeden ve ağabeyi tarafından büyütülen Sabiha,
1925’te Bursa ziyareti sırasında evlerinin yakınındaki Hünkar
Köşkü’nde konaklayan dönemin cumhurbaşkanı Atatürk’e ulaşmayı ve
okumak istediğini iletmeyi başarmıştı.
Atatürk, ağabeyinden izin alarak kendisini evlat edindi ve Ankara’ya
götürdü. Sabiha, Çankaya İlkokulu ve Üsküdar Kız Koleji’nde eğitim
gördü. Rahatsızlığı nedeniyle öğrenimini yarıda kesip Heybeliada ve
Viyana’da tedavi gördü. Bir süre Fransızcasını ilerletmek amacıyla
Paris’te bulundu. 1934’te Soyadı Kanunun çıkmasından sonra Atatürk
kendisine Gökçen soyadını verdi.
Sabiha Gökçen, 1935'de Türkkuşu’nun açılış töreninde yapılan planör
gösterilerinden etkilenerek havacılığa ilgi duydu. Atatürk’ün de
destek vermesi ile 1935'te Türk Hava Kurumu'nun Türk Kuşu Sivil
Havacılık Okulu'na girdi, Ankara'da yüksek planörcülük brövelerini
aldı.
Gökçen, 7 erkek
öğrenciyle birlikte Kırım, Rusya'ya gönderilerek 6 aylık yüksek
planörcülük eğitimini Koktebel Yüksek Planör Okulu'nda tamamladı.
Moskova'ya motorlu uçak okuluna gitmeyi planlıyordu. Ancak manevi
kız kardeşi Zehra'nın ölüm haberini alınca bu düşünceden vazgeçerek
ülkesine döndü.
Bir süre dünyaya küsen Sabiha, Atatürk'ün ısrarları ile yeniden
çalışmalara başladı. Eskişehir Havacılık Okulu’nda Sami Uçan ve
Muhittin Bey’den özel uçuş eğitimi aldı. 25 Şubat 1936’da ilk defa
motorlu uçak ile uçmaya başladı.
Gökçen, uçuş eğitiminde gösterdiği başarılar üzerine Atatürk’ün
isteği üzerine dünyanın ilk kadın savaş pilotu olmak için
çalışmaktaydı. O yıllarda kızlar askeri okullara alınmadığı için
özel bir üniforma giydirilerek Eskişehir Uçuş Okulu’nda 1936-1937
döneminde 11 ay boyunca özel eğitim aldı. Bu eğitim sorasında
kendisine ilkokul öğretmeni Nüveyre Uyguç eşlik etti. Gökçen,
brövesini aldıktan sonra Eskişehir’deki 1. Hava Alayı’nda 6 ay görev
yaptı, bu sırada Trakya ve Ege manevralarına katıldı.
1937 yılında Tunceli Harekatı'na katılan Gökçen, bu harekattaki rolü
ile dünyanın ilk kadın savaş pilotu oldu. Tunceli dönüşü,
Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Genelkurmay Başkanı’nın da katıldığı bir
törenle kendisine Türk Hava Kurumu Murassa (İftihar) Madalyası
verildi. 30 Ağustos 1937'de askeri uçuş brövesi aldı.
1938'de uçağıyla 5 gün süren Balkan turu yapan Gökçen’in ünü
bu turla dünyaya yayıldı. Ankara'da bulunan Balkan Paktı heyeti
üyelerinin Sabiha Gökçen ile tanıştıktan sonra kendisine uçakla
başkentlerine gelmeyi önermeleri üzerine bu tur fikri doğmuştu.
Gökçen, Atatürk'ün arzusu üzerine bu turu yanına bir makinist dahi
almadan, tek başına gerçekleştirdi. Vultee tipi bir uçakla
İstandul'dan havalandıktan sonra Atina'ya ardından Sofya ve
Belgrad'a gitti. Kendisine Yugaslav Genel Kurmay Başkanı tarafından
"Beyaz Kartal" nişanı verildi. İstek üzerine Bükreş'te bir gösteri
uçuşu yapktıktan sonra 6. gün olan 22 Haziran'da İstanbul'a döndü.
Bu Balkan turu, basının büyük ilgisini uyandırmış, her yerde
göklerin kızı olarak anılmasına neden olmuştur.
Manevi babası Atatürk öldükten sonra hayatını yeniden düzene sokan
Gökçen, kadınların orduda görev yapmasına ilişkin yasa çıkmadığı
için ordudan ayrıldı ve Türkkuşu Uçuş Okulu'na başöğretmen tayin
edildi. 1955'e kadar bu görevini başarıyla sürdürdü. Türk Hava
Kurumu yönetim kurulu üyesi oldu. Hayatı boyunca toplam 22 değişik
hafif bombardıman ve akrobatik uçakla uçtu.
Gökçen, 1940 yılında Hava Okulu’nda askeri coğrafya ve topoğrafya
öğretmeni Üsteğmen Kemal Esiner ile evlenmiş ve eşine kendi soyadını
vermiş; ancak üç yıl sonra, 12 Ocak 1943’de eşini kaybetmiştir.
1953 ve 1959'da davet edildiği ABD'ye Türk toplumu ve Türk kadınını
tanıtmak amacıyla giden Gökçen için büyük bir Amerika turu
düzenlenmiştir. Son uçuşunu 1996'da 83 yaşında iken Fransız pilot
Daniel Acton eşliğinde Falcon 2000 uçağıyla yapmıştır.
1996'da havacılık kariyerinin en büyük ödülünü almıştır. Amerikan
Hava Kurmay Koleji'nin mezuniyet töreni için düzenlenen Kartallar
Toplantısının onur konuğu olarak katıldığı Maxwell Hava
Üssü'ndeki törende dünya tarihine adını yazdıran 20 havacıdan biri
seçildi. Bu ödüle layık görülen ilk ve tek kadın havacı oldu.
Sabiha Gökçen, 22 Mart 2001 tarihinde doğum gününden bir gün sonra
88 yaşında Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde hayata gözlerini yumdu,
Cebeci Şehitliği’ne gömüldü. |
